Çocukların sosyal medyayla ilişkisi artık “vakit geçiriyor” cümlesinin ötesinde, gelişimsel bir mesele haline geldi. Sosyal medya; dikkat ekonomisi üzerine kurulu yapısı, bitmeyen akış hissi ve “kaçırma korkusu” (FOMO) üretmesi nedeniyle çocukların duygu düzenleme becerilerini zorlayabiliyor. ABD Sağlık Bakanlığı bünyesindeki ABD Baş Hekimi’nin (Surgeon General) 2023 tarihli uyarısı da, çocuk ve ergenlerde sosyal medyanın ruh sağlığı üzerindeki risklerine özellikle dikkat çekiyor; riskin herkes için aynı olmadığını, ancak belirli gruplarda (halihazırda kaygı/depresyon belirtileri olanlar, zorbalığa maruz kalanlar, gece kullanımına kayanlar) etkilerin daha belirginleştiğini vurguluyor.
Araştırmaların bir kısmı “ilişki” düzeyinde kalsa da, giderek artan sayıda çalışma olumsuz sonuçlarla bağlantıyı daha net gösteriyor. Örneğin İzlanda’da ergenlerle yapılan geniş örneklemli uzunlamasına bir çalışmada, sosyal medya kullanımının zaman içinde depresif duygu durum ve kaygı belirtileriyle ilişkili seyrettiği raporlanıyor. Daha yakın tarihli bir başka uzunlamasına bulgu da erken ergenlikte sosyal medyada geçirilen daha fazla zamanın, takip eden dönemde depresif belirtilerde artışla ilişkili olabileceğini gösteriyor. Bu tür çalışmalar, “sadece tesadüf” demeyi zorlaştırıyor: Etki mekanizması; sosyal karşılaştırma, beğeni/geri bildirim bağımlılığı, çevrim içi dışlanma ve uyku düzeninin bozulması gibi birden fazla kanaldan ilerleyebiliyor.
Uyku başlığı özellikle kritik, çünkü çocuklarda uyku bozulduğunda dikkat, öğrenme ve duygusal dayanıklılık zincirleme etkileniyor. Sosyal medya kullanımı ile uyku ve ruh sağlığı arasındaki ilişkiyi inceleyen sistematik derlemeler; problemli sosyal medya kullanımı ile daha kötü uyku kalitesi, kaygı ve depresyon belirtileri arasında anlamlı ilişkiler bildiriyor. Gece yatağa “son bir kez” bakma alışkanlığı, melatonin döngüsünü ve uykuya dalmayı zorlaştırabilir; ertesi gün yorgunlukla birlikte dürtüsellik ve duygusal tepkisellik artabilir. Bu kısır döngü, özellikle ilkokul-sonu ve ortaokul çağında daha kolay yerleşiyor.
Bir diğer risk hattı ise çevrim içi zorbalık ve zarar verici içeriklere maruz kalma. Zorbalık; çocuğun benlik algısını zedeleyip sosyal geri çekilmeyi artırabilir, bazı çalışmalarda kendine zarar verme ve intihar düşüncesi riskinin de yükseldiği bildirilmektedir. Burada önemli olan, sosyal medyanın tek başına “sebep” gibi anlatılmaması: Aile içi iletişim, okul ortamı, çocuğun mizacı ve mevcut psikolojik kırılganlıklar etkilerin şiddetini belirler. Yine de kanıtların genel resmi, “özellikle yoğun ve problemli kullanımın” çocuklar açısından maliyetli olabildiğini söylüyor.
Bu endişeler bazı ülkelerde yaş temelli yasal kısıtlamalara dönüştü. Avustralya’da 2024’te kabul edilen düzenleme kapsamında, 10 Aralık 2025 itibarıyla belirli sosyal medya platformlarının 16 yaş altı kullanıcıların hesap açmasını veya hesabını sürdürmesini engellemek için “makul adımlar” atması zorunlu hale geldi; yaptırım doğrudan platformlara yönelik kurgulandı. Fransa’da ise 7 Temmuz 2023 tarihli “dijital çoğunluk” düzenlemesi, 15 yaş altının sosyal ağlara kaydı için ebeveyn onayı öngörüyor; ancak uygulamanın, teknik ve AB düzeyindeki düzenleyici süreçler nedeniyle fiilen devreye alınamadığı resmi politika notlarında da belirtiliyor. Bu tablo, dünyada eğilimin “yaş doğrulama ve ebeveyn onayı” eksenine kaydığını, fakat uygulamanın hem mahremiyet hem de teknik doğruluk açısından zorlu olduğunu gösteriyor.
Kaynakça: Thorisdottir IE ve ark., ergenlerde sosyal medya kullanımı ile depresif duygu durum/kaygı belirtileri ilişkisini inceleyen uzunlamasına çalışma (2020). Nagata JM ve ark., erken ergenlikte sosyal medya süresi ile depresif belirtiler üzerine uzunlamasına bulgular (JAMA Network Open, 2025). Ahmed O ve ark., sosyal medya, uyku ve ruh sağlığı ilişkisine dair sistematik derleme/meta-analiz (2024). Shannon H ve ark., problemli sosyal medya kullanımı ile depresyon/kaygı ilişkisine dair sistematik derleme (JMIR, 2022). Sala A ve ark., sosyal medya kullanımı ve ergen ruh sağlığı üzerine umbrella review (2024). ABD Surgeon General “Social Media and Youth Mental Health Advisory” (2023). Avustralya eSafety ve AP News, 16 yaş altı hesaplara yönelik yasal çerçeve ve yürürlük tarihi (2025). Fransa Loi n°2023-566 ve Vie-publique/OECD age assurance değerlendirmeleri (2023–2025).
